Bugün kurumsal hayatta omurgayı oluşturan 80–90 kuşağı, kariyer yolculuğuna çoğu zaman kendi iç sesini dinleyerek değil, sınav sonuçlarının ve toplumsal beklentilerin rehberliğinde başladı. “Puanım boşa gitmesin” düşüncesiyle seçilen tıp, mühendislik ya da benzeri prestijli bölümler, uzun yıllar sonra bambaşka bir psikolojik tabloyu görünür kılıyor: Mesleki uyumsuzluk.
Bu kuşak için meslek seçimi çoğunlukla bir başarı matematiğiydi. Yeteneğin, ilginin ve kişilik özelliklerinin yerini sıralamalar aldı. Aileler için garanti meslekler, gençler içinse belirsizlikten kaçış anlamına geliyordu. O dönemde meslek seçimi bir kimlik inşasından çok, ekonomik güvenlik arayışıydı. Ancak psikoloji bize şunu söylüyor: İnsan, doğasına uymayan bir rolde uzun süre kaldığında bunun bedelini mutlaka öder.
Bugün birçok orta yaş profesyonel, işini teknik olarak iyi yaptığı hâlde yaptığı işten tatmin olmadığını ifade ediyor. Bu durum çoğu zaman motivasyon kaybı, kronik yorgunluk, tükenmişlik ve anlam eksikliği olarak kendini gösteriyor. Dışarıdan bakıldığında başarılı görünen kariyerler, içeride sessiz bir yabancılaşma barındırabiliyor. Çünkü meslek yalnızca bir geçim aracı değil, aynı zamanda bireyin kendini ifade etme biçimidir.
Bu noktada kuşaklar arası fark da belirginleşiyor. Daha genç kuşaklar anlam, esneklik ve psikolojik iyi oluşu önceliklendirirken; 80–90 kuşağı çoğu zaman “başladım, devam etmeliyim” düşüncesiyle hareket ediyor. Bu yaklaşım, değişim ihtiyacının ertelenmesine ve içsel çatışmanın derinleşmesine yol açıyor.
Ne yapılabilir?
Yanlış meslek seçimiyle yüzleşmek, her şeyi bırakmayı zorunlu kılmaz. Psikolojik olarak iyileştirici olan çoğu zaman radikal kopuşlar değil, kişinin kendine daha yakın rollerle yeniden temas kurabilmesidir. Bunun ilk adımı farkındalıktır: Kişinin neyi sevmediğinden çok, hangi koşullarda daha canlı ve üretken hissettiğini anlaması.
Bireyler için bu süreç, yetkinlikleri yeniden tanımlamayı ve kariyer yolculuğunu doğrusal değil, döngüsel bir gelişim alanı olarak görmeyi gerektirir. Orta yaş, sanılanın aksine geç kalınmış bir dönem değil; deneyimin anlamla buluşabileceği kritik bir eşiktir. Küçük rol değişiklikleri ya da proje bazlı çalışmalar bile psikolojik iyi oluş üzerinde belirgin bir etki yaratabilir.
Kurumlara düşen sorumluluk ise çalışanları yalnızca ünvanlarıyla değil, potansiyelleriyle değerlendirmektir. İç mobilite, rol esnekliği ve yeniden öğrenme alanları sunan organizasyonlar, bu kuşağın sessiz tükenmişliğini azaltabilir. Psikolojik güvenliğin olduğu ortamlarda insanlar yalnızca daha mutlu değil, aynı zamanda daha bağlı ve üretken çalışır.
Sonuç olarak yanlış seçilmiş bir meslek, hayat boyu taşınacak bir yük olmak zorunda değildir. Doğru sorular sorulduğunda, hem birey hem kurum için dönüştürücü bir fırsata dönüşebilir. Çünkü gerçek uyum, geçmişte verilen kararlarda değil; bugün gösterilen cesaret ve esneklikte saklıdır.
Bu yazı ilk olarak Corporate Dergi'de yayımlanmıştır.
Kaynaklar
Klinik Psikolog Özlem Serpen
Beykent Üniversitesi Psikoloji Bölümü'nün ardından klinik psikoloji yüksek lisansını İstanbul Kent Üniversitesi'nde tamamladı. Ağırlıklı olarak psikanalitik yaklaşımla; ergen, yetişkin, çift ve ailelerle çalışıyor. Hakkında